Za panowania księcia Świętopełka Wielkiego Gdańsk posługiwał się herbem wyobrażającym okręt na falach. Według legendy, gdańszczanie przyjęli ten znak z wdzięczności dla żeglarza, który sprytnym fortelem nakłonił skąpego władcę do obdarowania ziemią osadników. Przybyszom obiecano tyle ziemi, ile mogli zawrzeć w rozłożonych ramionach. Za radą sprytnego marynarza, żeglarze utworzyli wielki krąg i w ten sposób zyskali dużo terenu świetnie sprzyjającego osadnictwu.
Tyle mówi legenda, natomiast zgodnie z historią, najstarszy odcisk gdańskiej pieczęci herbowej pochodzi z 1299 r. i przedstawia kogę - jednomasztowy statek, bardzo popularny na bałtyckim akwenie. Koga z gdańskiego herbu uwieńczona jest krzyżem, symbolizującym w średniowieczu zwycięstwo dobra nad złem jak również prawo i pokój.W 1308 r. Gdańsk podstępnie opanowali rycerze Zakonu NMP. Krzyżacy zmienili administracyjny ustrój Gdańska, powołując do życia nowy organizm - Prawe Miasto, obecnie nietrafnie określane mianem Głównego Miasta. Już w połowie XIV w. urzędnicy Prawego Miasta posługiwali się nowym znakiem herbowym. Dwa pionowo umiejscowione krzyże prawdopodobnie nawiązywały do administracyjnej zwierzchności Zakonu, aczkolwiek teza ta jest niekiedy podważana. Mieszkańcy Prawego Miasta szybko wzrastali w ekonomiczną siłę i bogactwo; z czasem coraz bardziej niechętnie odnosili się do zakonnej ingerencji w sprawy wewnętrzne. Zaniepokojeni Krzyżacy w 1380 r. powołali do życia kolejny organizm miejski - Młode Miasto, które z założenia stanowić miało ekonomiczną konkurencję dla coraz bardziej nieposłusznego Prawego Miasta.
U schyłku krzyżackiego panowania administracja miejska posługiwała się aż trzema znakami herbowymi. Stare Miasto, jako najstarszy ustrój miejski, wykorzystywało w tarczy herbowej wizerunek św. Katarzyny.
Młode Miasto, ekonomiczne narzędzie Zakonu Krzyżackiego, szczyciło się wizerunkiem św. Bartłomieja. I wreszcie obecne Główne Miasto, konsekwentnie zmierzające do zrzucenia krzyżackiej supremacji, posługiwało się czerwoną tarczą herbową zawierającą dwa srebrne krzyże.
Początek wojny trzynastoletniej bardzo zaważył na dziejach gdańskich znaków herbowych. Młode Miasto zostało zlikwidowane przez triumfujących mieszkańców głównomiejskiej dzielnicy. Bardziej łaskawie potraktowano Stare Miasto, którego odrębność administracyjna i tak została zniesiona. Herby obu ustrojów miejskich tym samym wyszły z użycia i wkrótce potem zostały zasłonięte mrokiem zapomnienia.
W maju 1457 r. gdańska wizyta króla Kazimierza Jagiellończyka otworzyła nowy rozdział w historii miejskiego herbu. Monarcha nadał miastu tzw. Wielki Przywilej, którym m. in. wzbogacił koroną dotychczasową gdańską tarczę herbową. W ten sposób podkreślony został związek Gdańska z polskim królestwem. Warto przytoczyć fragment dokumentu, upoważniający urzędników miejskich do posługiwania się w pieczęciach symbolem monarszym: "Postanowiliśmy dla naszej i naszego państwa polskiego jak również tegoż naszego miasta Gdańska godności i ozdoby ze szczególnej łaskawości herb tegoż naszego miasta odnowić i po wieczne czasy prowadzić złotą koroną w górnej części na tarczy." W 1457 r. herb gdański przybrał formę, która bez zasadniczych zmian przetrwała do dnia dzisiejszego. W tym samym czasie miejski znak herbowy wzbogacił się o dwa groźne lwy, wytrwale podtrzymujące tarczę.
Ciekawym epizodem z dziejów gdańskiego herbu są wydarzenia z 1577 r., gdy zbuntowani przeciw Batoremu mieszczanie posługiwali się znakiem złośliwie ogołoconym z królewskiej korony.
Po zakończeniu II wojny światowej dość często posługiwano się herbem gdańskim, dowolnie jednak interpretując wygląd i kształt symbolu.
Dopiero w 1996 r. po wielokrotnych dyskusjach i konsultacjach prawnie uregulowano wygląd gdańskiego herbu jak również zasady jego wykorzystania. Według uchwały Rady Miasta Gdańska z 1 sierpnia 1996 r. herb miasta stanowią: "Na tarczy gotyckiej, na czerwonym polu złota korona otwarta i dwa równoramienne srebrne krzyże w słup nie wchodzące w koronę". Natomiast Herb Wielki Miasta Gdańska tworzą: "U bocznic tarczy dwa podtrzymujące ją złote lwy wspięte, zwrócone do siebie, u podstawy tarczy złota wstęga z czarno kreśloną dewizą NEC TEMERE NEC TIMIDE".
Wędrując gdańskimi uliczkami i zaułkami warto uważniej obserwować elewacje zabytkowych obiektów. W niejednym miejscu odnaleźć można znak herbowy o bardzo ciekawej historii...