Stare Miasto - historia dzielnicy
Stare Miasto jest jedną z najstarszych części obecnego Gdańska. Miejski charakter okolicy podkreślił po raz pierwszy dokument z kancelarii księcia Świętopełka z 1236 r. W XIII stuleciu Stare Miasto wyraźnie decydowało o obliczu nadmotławskiego grodu, jednak coraz silniej ujawniała się konkurencja ze strony ulokowanej na prawie lubeckim kupieckiej osady, położonej w rejonie dzisiejszego Długiego Targu.
Powołane w 1343 r. przez administrację Zakonu NMP Główne Miasto (Rechtstadt) szybko wysunęło się na czoło ekonomicznego życia Gdańska. Rzemieślnicze Stare Miasto nie mogło równać się z kupieckim, dynamicznym otwartym na nowe możliwości Głównym Miastem.W połowie XIV stulecia z inicjatywy Zakonu Krzyżackiego zrealizowano bardzo udane inwestycje, które poważnie wzmocniły gospodarkę Starego Miasta. Przeprowadzony przez staromiejską dzielnicę końcowy bieg Kanału Raduni umożliwił budowę wielu warsztatów korzystających z dobrodziejstw wodnej energii. Warto w tym miejscu wspomnieć o Wielkim Młynie (ok. 1350 r.), który uchodził za największy zakład produkcyjny średniowiecznej Europy. W 1377 r. Krzyżacy odnowili lokację miejską Starego Miasta, kilka lat później zbudowano pierwszy ratusz. Pierwsza siedziba staromiejskich władz administracyjnych jako skromna budowla o konstrukcji szkieletowej w niczym nie przypominała późniejszej perły architektury renesansowej. Rządy krzyżackie przyniosły również zmianę granic terytorialnych Starego Miasta. Obszar staromiejskiej dzielnicy powiększono w 1402 oraz 1415 r., za każdym razem kosztem sąsiedniego Osieku.
Poważne zmiany w życiu staromiejskiej dzielnicy zaszły podczas wojny trzynastoletniej.
Wiodącą rolę w zerwaniu związków z Zakonem Krzyżackim odegrało Główne Miasto, mieszkańcy tej jednostki wynieśli też największe korzyści z nowego porządku. Stare Miasto utraciło administracyjną samodzielność, utrzymało jednak całkiem daleko idącą autonomię.Plagą ówczesnych miast były pożary. Ognisty dramat zapisał się również w dziejach Starego Miasta - w 1570 trudny do opanowania żywioł zniszczył w okolicy wiele domów i warsztatów.
Od połowy XV w granicach Starego Miasta prężnie rozwijało się browarnictwo. Utrzymał się też charakterystyczny podział ekonomiczny. Podczas gdy sąsiednie Główne Miasto tętniło gwarem wielonarodowych grup kupieckich, w obszarze Starego Miasta rozwijała się działalność wyłącznie rzemieślnicza. Dawny charakter okolicy wiernie oddają nazwy dzisiejszych ulic: Kowalskiej, Garncarskiej, Igielnickiej czy Stolarskiej. Dzielnice różniły się również pod względem architektonicznym. Skromna szkieletowa zabudowa Starego Miasta nie mogła się równać reprezentacyjnym kamienicom głównomiejskiego sąsiada. Znakomitym przykładem budynku dla ubogiej ludności jest dom szkieletowy przy ulicy Podmłyńskiej 12. W krajobrazie staromiejskich ulic z pewnością wyróżniały się utrzymany w stylu manieryzmu flamandzkiego Ratusz Staromiejski (1587-1595) czy też przyozdobiony pięknym barokowym hełmem (1634) kościół św. Katarzyny.
W XVII wieku Stare Miasto zostało włączone w rozległy układ nowożytnych fortyfikacji gdańskich. W drugiej połowie tego stulecia wybitną rolę w dziejach nie tylko Starego Miasta odegrał Jan Heweliusz, którego pasja i żmudna praca po raz kolejny rozsławiły polską astronomię.
W XVIII stuleciu staromiejska dzielnica wyraźnie podupadła. Okolica bardzo poważnie ucierpiała podczas oblężenia Gdańska przez wojska rosyjskie (1734), wiele strat przysporzył też okres pruskich intryg i szykan (1772 - 1793) oraz gdański rozdział wojen napoleońskich (1807 - 1814).
W pierwszej połowie XIX wieku brak poważniejszych inwestycji zmienił Gdańsk w miasto peryferyjne i niemal zupełnie zapomniane. Znaczne ożywienie przyniosła druga połowa stulecia oraz początek XX wieku.
Niwelacja krępujących komunikacyjnie wałów, linia kolejowa i wreszcie budowa okazałego dworca ożywiły miasto zmieniając również oblicze Starego Miasta.Niszczące działania z 1945 r. przyniosły niemal całkowitą zagładę ciekawej zabudowie Starego Miasta. W latach powojennych zrezygnowano z rekonstrukcji dawnych kamienic, a oczyszczone z ruin ulice zapełniono nijaką architekturą utrzymaną w stylu realnego socjalizmu. Szczególnie razi budynek zasłużonego zresztą dla Gdańska Miastprojektu, który wyraźnie psuje widok na Dom Opatów Pelplińskich czy też na kościół św. Józefa. Odbudowane z wielkim wysiłkiem zabytki w niewielkim stopniu odtwarzają dawny nastrój tej ciekawej historycznie dzielnicy.