Elbląg - Historia miasta
Przełom nastąpił w latach 80-tych. Wykopaliska archeologiczne przeprowadzone w 1982 roku zweryfikowały tezę o łączeniu Truso z Elblągiem. W okolicach wsi Janowo na wschodnim brzegu jez. Druzno odkryto szczątki wczesnośredniowiecznej osady o jednoznacznie handlowym charakterze. Późniejsze badana potwierdziły, że odkryta osada to Truso. Jednocześnie raz na zawsze odrzucono hipotezę, że Truso jest pierwotną lokalizacją Elbląga.Założenie Elbląga datuje się na rok 1237. Miasto powstało w wyniku krzyżackiej ekspansji, jaką w tamtym czasie rycerze zakonni prowadzili na terenie Prus Wschodnich. Lubeckie prawa miejskie nadano w 1246 roku. Już wówczas w mieście znajdował się zamek. Jego wznoszenie rozpoczęło sie prawdopodobnie już we wczesnych latach 40-tych XIII wieku. W wyniku I powstania pruskiego budowę przerwano na kilka lat. Ostatecznie około 1260 roku warownia była gotowa. Od 1251 roku zamek pełnił funkcje siedziby Mistrza Krajowego oraz centrum administracyjnego państwa zakonnego w Prusach. Rangę tę stracił w 1309 roku, kiedy to stolicą państwa krzyżackiego ustanowiono Malbork.
XIV wiek to początek rozwoju gospodarczego Elbląga. Dzięki dogodnemu położeniu, licznym przywilejom i członkostwie w Hanzie miasto stało się ważnym portem handlowym w tej części Europy. Na ten czas przypada także początek wielkiej rywalizacji z Gdańskiem, który wkrótce zmonopolizuje polski handel i urośnie do miana drugiego miasta Rzeczypospolitej. W związku z rozwojem Elbląga i jego otwarciem na Europę zaczął sie proces napływu nowych osadników. W 1347 roku w związku z tym lokowane zostaje na prawie chełmińskim tzw. Nowe Miasto.
Kolejne stulecie stanowiło niezwykle ważny rozdział w dziejach miasta. W roku 1440 mieszczanie elbląscy przystąpili do Związku Pruskiego i 14 lat później w czasie atykrzyżackiego powstania zdobyli i zniszczyli zamek. Na mocy Pokoju Toruńskiego w 1466 roku Elbląg przyłączony został do Rzeczypospolitej. Uzyskane wówczas przywileje przyczyniły się do zwiększenia handlowego znaczenia miasta.
Oprócz tego Elbląg stał się na początku XV wieku istotnym centrum kultury. Rozwinęła sie sztuka, która zaznaczyła swój wysoki poziom artystyczny w wystroju kościołów i architekturze. Zaczęto zatrudniać najlepszych malarzy, rzeźbiarzy, którzy tworzyli wybitne dzieła dla elbląskich świątyń. Bogaci mieszczanie przebudowywali swe kamienice, tak by nie odbiegały od najlepszych wzorców zachodnich. W ślad za sztuką poszła również oświata. Słynne elbląskie Gimnazjum Miejskie należało do najbardziej prestiżowych szkół nie tylko w Prusach Królewskich. Nie sposób nie wspomnieć o browarnictwie. Piwo w Elblągu ważono już w XIV wieku. Pierwszy przywilej dla browarników wydano w 1309 roku. W roku 1336 w skład powstałego bractwa wchodziło aż 159 piwowarów. Liczne przywileje nadane w XVI wieku przez Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta sprawiły, że przemysł browarniczy stał sie jednym z wiodących w Elblągu. Szczególnie dobrym okresem w produkcji złocistego napoju był koniec XIX i początek XX stulecia. Wówczas piwo warzone przez Browar Angielski Zdrój zdobywało w Europie liczne nagrody i wyróżnienia a nawet dostarczane było na dwór cesarza Wilhelma II.Rosnąca pozycja Gdańska jako głównego portu Rzeczypospolitej sprawiła, że port elbląski powoli tracił na znaczeniu. Do tego doszło jeszcze coraz większe zapiaszczenie cieśnin na Zalewie Wiślanym, co znacząco ograniczyło ruch statków. Ostatni pomyślny okres jego działania przypadł na rok 1577. Trwała właśnie wojna Stefana Batorego z Gdańskiem, który nie uznał elekcji nowego władcy. Zyskał na tym Elbląg, przez który z rozkazu króla przepływać miał cały handel.
Wojny ze Szwecją w XVII wieku doprowadziły do zubożenia miasta. Dwukrotnie Elbląg trafiał pod szwedzką okupację. Najpierw w latach 1626-1635 a następnie w okresie " potopu" od 1655 do 1660 roku. Co ciekawe w okresie tym rozwinął się przemysł stoczniowy. Produkowano głównie statki przeznaczone do żeglugi rzecznej i zalewowej. Kolejnymi okupantami Elbląga przed I rozbiorem Polski były wojska brandenburskie( 1698-1700), wojska rosyjskie( 1710-1712, 1734-1736,1758-1762) oraz wojska saskie w 1712 roku.
Natomiast od 1772 roku na mocy I rozbioru Polski miasto trafiło pod zabór pruski. Na początku XIX wieku stacjonowały tu w latach 1807 i 1812-1813 oddziały Napoleona Bonaparte. Utrzymywanie obcych wojsk było dla miejskiej kasy zabójcze. Dodatkowo władze pruskie cofnęły wszystkie przywileje wynikające z prawa lubeckiego, przez co Elbląg stał się nic nie znaczącym, lokalnym portem rzecznym.Ożywienie nadeszło w drugiej ćwierci XIX wieku. Jego początkiem była budowa drogi Berlin- Królewiec, która przebiegała przez Elbląg. Inwestycja ta znacznie wpłynęła na rozwój przemysłu. Zaczęły powstawać nowe fabryki i manufaktury. W 1837 fabrykę maszyn otworzył Ferdynand Schichau, twórca późniejszej słynnej stoczni- najważniejszego zakładu przemysłowego XIX -wiecznego Elbląga. Wraz z rozwojem przemysłu, również rozbudowie uległa miejska infrastruktura. W 1852 roku do użytku oddany został dworzec kolejowy, na który zaczęły wkraczać pierwsze pociągi relacji Malbork-Braniewo. Trwają także prace nad Kanałem Elbląskim, a przez Zalew Wiślany od 1840 roku zaczęły kursować statki do Królewca.
Dobra koniunktura miała też swe złe strony. Elbląg stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym, w którym ludzka siła była nader wykorzystywana. Zbyt ciężka praca i niskie zarobki spowodowały niezadowolenie robotników i liczne strajki. Stan taki trwał do końca I wojny światowej. Nie wpłynął on jednak negatywnie na wciąż prężnie działający przemysł.
Okres międzywojenny związany był z przekształceniem Elbląga w miasto o wojskowym charakterze. Później była już II wojna światowa. Najtragiczniejszy okazał się rok 1945. Walki o wyzwolenie w styczniu i lutym 1945 roku zrównały miasto z ziemią. To co ocalało, zostało rozebrane i wywiezione do Warszawy w ramach programu odbudowy stolicy. Przez długie lata najcenniejszy kwartał elbląskiego Starego Miasta leżał w gruzach. Odbudowano tylko najważniejsze kościoły i budynki. Dopiero w latach 80-tych przystąpiono do rekonstrukcji zabytkowej zabudowy.
Dziś starówka powoli odzyskuje dawną świetność. Obok odtworzonych w starym stylu kamienic, powstają nowe, luźno nawiązujące do dawnej architektury domy. Do końca odbudowy jeszcze droga daleka, ale odżywające Stare Miasto może się podobać. Świadczy o tym coraz większa liczba turystów odwiedzających Elbląg a knajpki i restauracje na Starym Rynku latem pękają w szwach. Również gospodarka brnie do przodu. Coraz głośniej mówi się o wybudowaniu dużego portu i przekopaniu w Skowronkach Zalewu Wiślanego. Inwestycja byłaby zbawienna dla miasta, gdyż po zablokowaniu przez Rosjan przejścia w Pilawie elbląski port ponownie stracił na znaczeniu.